Në Matohasanaj ose gjirokastrën e vogël, e cila ende i ka rezistuar kohës edhe mbahet në këmbë, pa ndryshuar idenditetin e fshatrave tona. Banorët përgjatë shk XIX – XX kanë jetuar më së shumti në emigracion edhe fshatin që shikojmë sot, burrat e moshuar të fshatit thonë se e kanë sjellë projektin nga Izmiri, Turqi. Ky fshat ka një një pozicion tejet të veçantë, i rrethuar nga malet e lartë, ngritur sipër një kodre tejet panoramike, e ku lehtësisht kuptohet pse në të gjendet edhe një fortifikim mjaft interesant antik.
Sipas dokumentimeve të pakta historike edhe arkeologjike fortifikimi thuhet se i perket shek. II – III p.e.s (Kuvendi i Studimeve Ilire vol. I fq.117) ndërtuar fillimisht nga Nomadët, me gurë masiv në formë trapezoide dhe kuadratike pa llaç, e sigurisht më pas shfaqen shenjat e ndëryrjeve restauruese me blloqe guri të latuar në formë drejtëkëndore. Aty gjendet edhe varri i udhëheqësit të tyre, ku ende diktohen shenjat, sepse kohët kanë bërë që mos të gjesh materiale idendifikuese pasi janë grabitur nga gjuetarët e thesareve.
Disa gjurmë sipërfaqësore shfaqin dukshëm gurët e vendosur në gjysmë harku që mesa duket ka qenë amfiteatri, e megjithatë përveç shpalljes i monument kulture (1963) asnjë kërkim nuk është bërë.
Matohasanaj është pjesë e ciklit të pashkëputur të vendbanimeve antike që nis pa u shtyrë më tej nga: Hadrianopoli – Antigonea – Fortifikimi antik i Leklit – Tepelena, Qyteza Ilirke e Horës – Vendbanimi antik i Matohasanaj-t, Amanatia – Ploçë – Apllonia , me një distancë 15 – 25 km nga nj- tj.
Sot ka rreth 40 banesa 2 – katëshe, e bashkë me të kanë mbijetuar kultura e zakonet e zonës. Mund të jenë banorët më mikpritës të Lopësit. Të thjesht në dukje, të qetë edhe me nbë respekt të veçantë për mikun e tyre… Ajo që vlen të thuhet se ky fshat ka një potencial shumë favorizues për të qën turistik por, rruga është ajo që i mban peng të ardhmen zonës… ndava pak kohë edhe më besoni që ishte fantastike, vizitojeni nëse keni ndërment të rrini 2 ditë në Tepelenë, mund të bëheni ju një udhërrëfyes historik sikurse ka qenë dikur Eduart Lik apo Hammond etj për ta bërë këtë fshat të bukur t’mos vdes nga harresa
