REFLEKTIM MBI FUNKSIONIMIN E DREJTËSISË DHE PERCEPTIMIN E SAJ PUBLIK NË SHQIPËRI
✍️ genc llakaj
Në vijim të analizës së kolegut gazetar Ilir Yzeiri mbi seancën e zhvilluar më 8 maj në Gjykatën Administrative të Tiranës, lidhur me çështjen e ngritur nga “ish”-kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, ndaj prokurorit Olsi Dado dhe disa institucioneve të drejtësisë, e shoh të nevojshme të ndalem jo te individët, por te fenomeni që kjo ngjarje pasqyron në raport me funksionimin e sistemit gjyqësor.
Qasja e Ilir Yzeirit është me vlerë të veçantë sepse nuk mbetet në sipërfaqen e ngjarjes, por ngre një debat të rëndësishëm mbi mënyrën se si zhvillohet procesi gjyqësor, ritmin e vendimmarrjes, raportin mes palëve dhe perceptimin e paanshmërisë institucionale. Ky është një debat që i përket thelbit të shtetit të së drejtës dhe jo rasteve individuale.
Nga pikëpamja juridike, gjykata është organi kushtetues që garanton procesin e rregullt ligjor, të sanksionuar në nenin 42 të Kushtetutës dhe nenin 6 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Këto dispozita nuk e reduktojnë gjykimin në një formalitet procedural, por e konceptojnë atë si një proces të plotë arsyetimi, ku barazia e palëve, paanshmëria e gjykatës dhe arsyetimi i vendimit janë elementë thelbësorë.
Në këtë kuptim, çdo perceptim publik që krijohet mbi mënyrën e zhvillimit të seancave gjyqësore, mbi ritmin e vendimmarrjes apo mbi raportin e gjykatës me palët procedurale, nuk mund të trajtohet si çështje e parëndësishme. Përkundrazi, ai prek drejtpërdrejt besimin publik në drejtësi.
Si jurist me përvojë në administratën publike dhe me njohje të drejtpërdrejtë të funksionimit të gjykatave administrative, kam konstatuar në praktikë se një nga problemet më të ndjeshme nuk është mungesa e ligjit, por mënyra e zbatimit të tij në procesin gjyqësor. Kjo lidhet me cilësinë e arsyetimit, me kohën reale të shqyrtimit të çështjeve dhe me perceptimin e pavarësisë së gjyqtarit në raport me palët procedurale.
Në këtë pikë duhet bërë një dallim i qartë: nuk është detyrë e analizës juridike të gjykojë individë apo raste konkrete, por të evidentojë standarde dhe probleme strukturore të funksionimit të sistemit. Dhe pikërisht këtu qëndron shqetësimi kryesor: jo tek emrat, por tek modeli i funksionimit të drejtësisë.
Në një shtet të së drejtës, gjyqtari duhet të jetë plotësisht i pavarur, i paanshëm dhe i pakushtëzuar nga asnjë palë në proces. Ai nuk është as zgjatim i prokurorisë dhe as palë në proces, por autoritet kushtetues që garanton ekuilibrin procedural dhe vendimmarrjen e bazuar në ligj dhe në arsyetim juridik.
Nëse në praktikë krijohet perceptimi se gjyqtari nuk ushtron në mënyrë të plotë autoritetin e tij të pavarur, ose se procesi ndikohet nga dinamika të jashtme të palëve procedurale, atëherë kemi të bëjmë me një problem serioz të standardit të drejtësisë dhe të besimit publik në të.
Në këtë sens, debati i ngritur nga gazetari i aftë Ilir Yzeiri është i rëndësishëm sepse nuk merret me individë, por me fenomenin: me mënyrën se si drejtësia funksionon, perceptohet dhe justifikohet në sytë e qytetarit.
Këtu nuk bëhet fjalë për mbrojtje apo sulm ndaj askujt. Nuk bëhet fjalë për pozicionim personal në raport me çështje konkrete. Përkundrazi, bëhet fjalë për mbrojtjen e një parimi themelor: që drejtësia duhet të jetë jo vetëm e drejtë në përmbajtje, por edhe e dukshme si e tillë në proces.
Sepse në fund të fundit, legjitimiteti i gjykatës nuk buron vetëm nga ligji që e krijon atë, por nga besimi që shoqëria ka se ajo gjykatë është e pavarur, e paanshme dhe e aftë të gjykojë pa frikë, pa ndikim dhe pa paragjykim.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja thelbësore që nuk mund të shmanget: a kemi një sistem drejtësie që i shërben qytetarit, a kemi një sistem drejtësie që i shërben politikës, apo kemi një perceptim gjithnjë e më të përhapur në opinionin publik se prokuroria dhe gjykata, në vend të kontrollit të ndërsjellë institucional, funksionojnë në një linjë të unifikuar që rrezikon ekuilibrin kushtetues dhe besimin në drejtësi?
09-maj/2026
