“Gjirokastra, 21 vite në UNESCO… dhe prova më e madhe sapo ka filluar”
Ka disa vende që historia i ndërton një herë dhe koha përpiqet t’i rrëzojë çdo ditë.
Gjirokastra është një prej tyre.
Prej 21 vitesh ajo mban vulën e UNESCO-s, një prej vlerësimeve më të larta që mund t’i jepet një qyteti. Por vlera e vërtetë e këtij statusi nuk qëndron te certifikata, as te prestigji ndërkombëtar. Ajo matet me mënyrën se si ne sillemi me këtë trashëgimi çdo ditë.
Në fund të fundit, UNESCO nuk e shpalli Gjirokastrën pasuri botërore sepse ajo ishte e bukur. E shpalli sepse është e pazëvendësueshme.
Ky përvjetor nuk është thjesht një datë kalendarike. Është një moment për të parë përtej krenarisë dhe për të bërë një pyetje të sinqertë: a kemi qenë në lartësinë e besimit që bota vendosi mbi këtë qytet?
Sepse trashëgimia nuk rrezikohet vetëm nga koha. Ajo dëmtohet edhe nga neglizhenca, nga mungesa e vizionit, nga vendimet e nxituara, nga indiferenca dhe, mbi të gjitha, nga bindja e gabuar se vlerat mbijetojnë vetë.
Gjirokastra nuk është vetëm kalaja, rrugicat me kalldrëm apo shtëpitë monumentale. Ajo është mënyra e të jetuarit, kujtesa kolektive, mjeshtëria, mikpritja, gjuha, kënga, tregimet dhe karakteri i njerëzve të saj. Nëse humbasim këto, nuk humbasim vetëm një qytet të bukur. Humbasim një pjesë të vetes.
Sot sfida nuk është vetëm të restaurojmë mure, por të ndërtojmë arsye që ky qytet të vazhdojë të jetojë. Një qytet nuk mbrohet vetëm duke ruajtur gurët. Ai mbrohet duke mbajtur gjallë njerëzit që e banojnë, duke krijuar mundësi për të rinjtë, duke mbështetur kulturën, artin, zejet, turizmin cilësor dhe një zhvillim që respekton identitetin.
Sepse nuk ka kuptim të kemi një qytet të admiruar nga miliona vizitorë, nëse ai zbrazet nga ata që duhet ta quajnë shtëpi.
21 vite janë një kohë e mjaftueshme për të festuar atë që është arritur, por edhe për të kuptuar se statusi i UNESCO-s nuk është një garanci e përjetshme.
Ai është një kontratë morale që rinovohet çdo ditë përmes përgjegjësisë sonë.
Ndoshta reflektimi më i rëndësishëm nuk është sa turistë kanë kaluar nëpër rrugët e Gjirokastrës apo sa investime janë bërë ndër vite.
Pyetja është shumë më e thellë: a po ia dorëzojmë brezit që vjen një qytet po aq autentik sa ai që morëm nga brezi para nesh?
Sepse qytetërimet nuk zhduken gjithmonë nga luftërat.
Shpesh ato zbehen ngadalë, kur njerëzit mësohen të jetojnë pranë mrekullive pa i parë më ato.
Prandaj, ky 21-vjetor nuk duhet të jetë vetëm një kujtesë e asaj që Gjirokastra përfaqëson për botën. Duhet të jetë, mbi të gjitha, një kujtesë e asaj që ne u detyrohemi brezave që do të ecin nesër në të njëjtat rrugica me gur, duke shpresuar të ndiejnë të njëjtin shpirt që e bëri këtë qytet të denjë për t’u quajtur pasuri e gjithë njerëzimit.
Sepse një qytet nuk bëhet i pavdekshëm ditën që hyn në UNESCO.
Ai mbetet i pavdekshëm vetëm nëse çdo brez zgjedh ta mbrojë, ta respektojë dhe t’i shtojë vlerë, pa ia ndryshuar shpirtin.
